TỔN VÀ ÍCH – BÀI HỌC NGƯỢC DÒNG THỜI ĐẠI

“Người đời chỉ lo thêm những thứ mình chưa có, mà quên bớt những thứ khiến mình khổ đau.”

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà người ta đua nhau thêm vào cuộc đời mình đủ thứ.

Thêm tiền, thêm danh, thêm quyền lực, thêm bằng cấp. Thêm nhà, thêm xe, thêm bạn bè, thêm những mối quan hệ. Ngay cả trên mạng xã hội, người ta cũng không ngừng chạy theo những lượt thích, lượt xem và những con số ngày một lớn hơn.

Nhưng có bao nhiêu người biết bớt? Và có bao nhiêu người thực sự biết thế nào là đủ?

Con người ngày nay dường như quá bận rộn với việc tích lũy những thứ bên ngoài, đến nỗi chẳng còn thời gian nhìn lại những gì đang thiếu hụt bên trong tâm hồn mình.

Thực ra, cầu tiến là điều tốt. Mong muốn có một cuộc sống sung túc, thành công và hạnh phúc là nguyện vọng hoàn toàn chính đáng. Nhưng chúng ta cần phân biệt rõ giữa THAM VỌNG và CHÍ CẦU TIẾN.

Tham vọng là muốn có nhiều hơn. Cầu tiến là muốn bản thân trở nên tốt hơn.

Một bên hướng đến sự thỏa mãn của bản ngã, một bên hướng đến sự hoàn thiện của con người.

Đáng tiếc, không ít người đang nhầm lẫn giữa hai điều ấy.

Họ tưởng rằng có thêm tiền thì sẽ hạnh phúc hơn, có thêm quyền lực thì sẽ được kính trọng hơn, có thêm danh tiếng thì cuộc đời sẽ có giá trị hơn. Nhưng rồi đến một ngày, khi đã có trong tay nhiều thứ, họ vẫn cảm thấy trống rỗng.

Bởi những thứ bên ngoài có thể làm cho đời sống vật chất đầy đủ, nhưng chưa chắc đã làm cho đời sống tinh thần trở nên phong phú.

Một ly cà phê ngon đâu phải chỉ có vị ngọt. Chính chút đắng mới làm nên chiều sâu của hương vị. Cuộc đời con người cũng vậy, không phải cứ thêm mãi những điều mình thích thì sẽ có được hạnh phúc.

Khi nội tâm không có nền tảng vững vàng, con người rất dễ tìm đến những thú vui bên ngoài để khỏa lấp sự trống rỗng bên trong.

Người thì lao vào những cuộc vui bất tận. Người tìm đến rượu chè, nghiện ngập. Người chìm đắm trong thế giới ảo. Có người vì áp lực, tuyệt vọng mà đánh mất cả phương hướng sống, thậm chí có những hành vi tự hủy hoại bản thân.

Tất nhiên, những khủng hoảng tinh thần còn có nhiều nguyên nhân phức tạp. Nhưng một điều đáng suy ngẫm là chúng ta đang dành quá nhiều thời gian để xây dựng đời sống vật chất, trong khi lại quá ít quan tâm đến việc xây dựng đời sống tinh thần.

Một ngôi nhà dù nguy nga đến đâu, nếu nền móng không vững thì cũng khó đứng yên trước giông bão. Tâm hồn con người cũng không ngoại lệ.

Trong Kinh Dịch có hai quẻ rất đáng để chúng ta suy ngẫm, đó là quẻ Sơn Trạch Tổn và quẻ Phong Lôi Ích.

Tổn là giảm bớt. Ích là tăng thêm.

Nhưng đạo lý của Tổn và Ích không đơn giản chỉ là chuyện mất đi hay nhận được, mà còn là nghệ thuật điều chỉnh cuộc sống sao cho hợp đạo, hợp thời và hợp với chính mình.

Có những thứ càng thêm càng tốt, nhưng cũng có những thứ càng thêm càng nguy hại.

Có những điều bớt đi là thiệt thòi, nhưng cũng có những điều càng bớt lại càng sinh phúc.

Bớt một phần tham lam, lòng sẽ thanh thản hơn.

Bớt một phần kiêu ngạo, trí tuệ sẽ rộng mở hơn.

Bớt một phần đố kỵ, cuộc đời sẽ nhẹ nhàng hơn.

Bớt một phần tranh đấu, tình người sẽ được gìn giữ.

Bớt một phần của cải dư thừa để giúp đỡ người thiếu thốn, ấy là lấy Tổn mà làm nên Ích.

Ngược lại, chúng ta cần biết thêm vào những điều mà bản thân đang thiếu.

Thêm trí tuệ để phân biệt đúng sai.

Thêm lòng nhân ái để biết thương người.

Thêm đức tin để có điểm tựa tinh thần.

Thêm sự biết ơn để trân trọng những gì đang có.

Thêm lòng bao dung để không mãi sống trong oán hận.

Thêm sự tỉnh thức để biết mình là ai, đang sống vì điều gì và đâu mới là giá trị đích thực của cuộc đời.

CÁI GÌ THIẾU THÌ NÊN THÊM.
CÁI GÌ ĐỦ THÌ NÊN GIỮ.
CÁI GÌ DƯ THÌ NÊN BỚT.

Ba điều tưởng chừng đơn giản ấy, nhưng để thực hành được lại cần đến cả một quá trình tu dưỡng.

Người có trí tuệ không phải là người biết cách chiếm hữu thật nhiều, mà là người biết điều gì đáng giữ, điều gì nên buông và điều gì cần vun đắp.

Người có phúc không nhất thiết phải là người giàu có nhất, mà là người biết sống đủ đầy với những gì mình có, đồng thời vẫn giữ được lòng nhân ái đối với những người xung quanh.

Học Kinh Dịch, theo tôi, không phải chỉ để biết cách xem quẻ, dự đoán cát hung hay tìm kiếm những cơ hội đổi đời.

Điều quan trọng hơn là học cách sửa mình.

Biết lúc nào nên tiến, lúc nào nên lui. Biết khi nào cần thêm, khi nào phải bớt. Biết lấy cái dư của mình để bù đắp cho cái thiếu của người khác.

Đó mới là một trong những giá trị sâu sắc của đạo Tổn và Ích.

Cuộc đời này vốn hữu hạn. Tiền bạc có thể kiếm thêm, danh tiếng có thể gây dựng, nhưng thời gian đã trôi qua thì không thể lấy lại.

Đừng đợi đến khi sức khỏe suy kiệt mới biết bớt những cuộc tranh đua. Đừng đợi đến khi tình thân rạn nứt mới biết bớt cái tôi. Và cũng đừng đợi đến khi cuộc đời đi qua quá nửa mới nhận ra rằng những điều quý giá nhất đôi khi lại là những điều giản dị nhất.

Sau cùng, hạnh phúc không phải là có được tất cả những gì mình muốn, mà là biết trân trọng những gì mình có và không để những ham muốn vô tận làm chủ cuộc đời.

Bớt đi một phần tham dục là thêm một phần tự do. Bớt đi một phần ích kỷ là thêm một phần phúc đức.

Ấy chính là lấy Tổn để sinh Ích, lấy sự tu dưỡng bản thân làm nền tảng cho một cuộc đời an nhiên và đủ đầy.

Thúy Ngô

Trích và biên tập từ Ngược Gió Hương Bay.

Kinh Dịch Hội – Luận về đạo Tổn và Ích trong đời sống.

thuyngo #baiviet